Սևանը վտանգված է, հնարավոր է նաև ճահճացում. Ահազանգում են մասնագետները. Լուսանկարներ
Հայացք մամուլի ակումբում ԳԱԱ հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտի հիդրոէկոլոգիայի բաժնի վարիչ, ԵՊՀ էկոլոգիայի և բնության պահպանության ամբիոնի դոցենտ Լուսինե Համբարյանը, Սևանա լճի ստորջրյա ավազանի գիտահետազոտական արշավ իրականացնողները` Ստորջրյա հետազոտությունների և սուզումների հայկական կենտրոնի (ՍՀՍՀԿ) սուզորդներ՝ կենտրոնի հիմնադիր Ստեփան Կոջայանը (Ֆրանսիա), կենտրոնի նախագահ Կլոդ Թուլումջյանը (Մարսել) և ՍՀՍՀԿ-ի Տեխնիկական մասի պատասխանատու Վահե Մելքոնյանը խոսեցին Սևանա լճի միկրոջրիմուռներով աննախադեպ ծաղկման և հնարավոր էկոլոգիական հետևանքների, Սևանա լճի ստորջրյա ֆրանս-հայկական գիտարշավի նպատակների ու արդյունքների, Սևանա լճի ստորջրյա մասում տեսարժան վայրերի, ինչպես նաև լճի համար չափազանց վնասակար ազդեցությամբ ախտոտման ավելացման մասին:Ստեփան Կոջայանը նշեց, որ Սևանա լճի վիճակն այս տարի մի փոքր տարբերվում է ծաղկումների պատճառով։ Դա բնական պրոցես է, սակայն այս տարի այն շուտ է եղել.«Սա մտահոգիչ է։ Տվյալները հնարավոր է նորմայի մեջ լինեն, բայց այս տիպի ծաղկում չի եղել մինչև հիմա։ Սևանա լճում ծաղկում միշտ եղել է, սակայն այս տարի այդ ծաղկումը շուտ է եղել, առաջ օգոստոսի սկզբին էր լինում, հիմա հուլիսի 3-ից է սկսվել և այսքան երկար չի տևել: Պատճառները տարբեր են: Պատճառներից մեկը գլոբալ տաքացումն է՝ ձմռանը տեղումները քիչ են եղել, և լիճն ամեն տարվա նման չի սառել: Մի քանի տիպի ծաղկումներ են, որից ամենատպավորիչը կանաչած ջուրն է, որը մակերեսին է լինում, այն տերևանման է, նույն վիճակը նաև ջրի մեջ կա: Եվ կա մինչև 10 մետր, 20 մետր խորությամբ:
Նաև ծաղկաբույսեր են աճում, շատ են բարձրացել՝ մինչև մակերեսը և ծածկում են հսկայական տարածքներ: Եթե հետևողական աշխատանք չտարվի լիճը կհասնի ճահճացման»,-ասաց Ստեփան Կոջոյանը, հավելելով, որ լճում պակասել են նաև ձկների ու խեցգետինների թիվը. «Սևանում կա ձկան կերի մեծ պաշար, բայց համապատասխան քանակի ձուկ չկա։ Սա ևս կարող է հանգեցնել լճի աղտոտմանը։
Տարիներ առաջ, երբ սուզումներ Էինք կատարել, լճում բավականին քանակությամբ խեցգետին կար, վերջին երկու տարիներին տեսել ենք մեկ կամ երկուսը միայն: Ե՛վ քանակն է զգալիորեն պակասել, և՛ չափսերն են փոքրացել: Նաև ուրիշ կենդանիների թիվն է աճում՝ բակապլավի, փոքր խեցգետինների նման են, կրիվետկայի նման, շատ փոքր, գնալով շատանում են: Դրանք ձկան կեր են, բայց ձուկ չկա, որ կերը ուտի: Սրանք նշաններ են, որոնք ցույց են տալիս, որ ջրի սնման շղթան գուցե խանգարված լինի:
Բացի այդ՝ լճում հայտնաբերվել են որսորդական հին պարագաներ, ձուկ որսալու ցանցեր, տարատեսակ պլասմասե տարաներ, որոնք զբոսաշրջիկներն են թողնում ափին, ինչն էլ հետո հայտնվում է ջրի մեջ: Այս տարի նույնիսկ գործող ցանցավանդակներ՝ խեցգետնորսիչներ ենք հայտնաբերել, քանի որ խեցգետնի քանակը քիչ է, երկար են թողնում, հետո երբ հանում են, մի մասն արդեն սատկած են, ցանցերի մեջ ձուկ էլ է լինում, օձ էլ, մի սարսափելի վիճակ է»,-նկատեց Ստեփան Կոջոյանը:
ԳԱԱ հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտի բաժնի վարիչ Լուսինե Համբարյանն էլ նշեց, որ ցիանոբակտերիալ տաքսոնները, որոնց ծաղկման հետևանքով Սևանը կանաչել է, վտանգավոր են հատկապես քաղցրահամ ջրերի համար: Նա իրեն հետ բերել էր լճից վերցրված և լաբորատոր փորձաքննության ենթարկած ջրի նմուշ՝ ասելով, որ սա պատասխանն է բոլոր այն պնդումների, թե Սևանա լճում ծաղկում չկա, կամ կարելի է այն հանգիստ խմել: Ջուրը տհաճ հոտ և կանաչ գույն ուներ.«21-րդ դարն ամբողջությամբ ՄԱԿ-ի կողմից հայտարարված է որպես քաղցրահամ ջրի առաջնայնության դար։ Այսօր քաղցրահամ ջրի գինը համեմատում են նավթի գնի հետ։ Գլոբալ տաքացումը պատճառներից մեկն է միայն: Կա կոյուղաջրերի խնդիրը, որոնք թափվում են Սևանա լիճ, ինչպես նաև պետք է ջրի մակարդակը բարձրացնել:
Ծաղկումն առաջացրել են Անաբենա ցեղին պատկանող տեսակները, դրանք կապտականաչ տաքսոններ են, որոնք որ շատ մեծ վտանագներ են առաջացնում ջրային համակարգերում, հատկապես՝ քաղցրահամ ջրում: Սևանա լճի երկու հատվածն էլ պատված է եղել ծաղկումով՝ գրեթե ամբողջությամբ՝ և՛ ափամերձ, և՛ խորքային հատվածները: Դրա մասին վկայում են մեր ուսումնասիրած նմուշները:
Ընդհանրապես ծաղկումներն ունեն որոշակի ընթացք, որոշ տեսակների գերզարգացումը բերում է որոշակի պիկի: Օբյեկտը մանրադիտակային է, բայց դրա արդյունքում նրանք տեսանելի են դառնում: Ջրի գունավորումն է փոխվում՝ կանաչավուն է դառնում, ափամերձ հատվածներում այդ կուտակումներն էլ պայմանավորված են նրանով, որ հսկայական զանգվածը ջրի հոսքի, քամու ազդեցությամբ տեղափոխվել է և կուտակվել են ափամերձ գոտիներում: Էնտեղ նրանք քայքայվում են, տհաճ հոտ են առաջացնում»,-ասաց Լուսինե Համբարյանը, հավելելով, որ շատ բարդ է ասել, թե այդ վիճակը որքան կտևի: Հիմնականում այդ ծաղկումները տևում են 1-3 ամիս։
Նա նաև նշեց, որ ջրիմուռների մեջ կուտակված օրգանական նյութը քայքայվելուց հետո լրացուցիչ ազոտի քանակություն է վերադարձնելու ջրին որն էլ նպաստում է ջրի ճահճացմանը:
Կլոդ Թուլումջյանն էլ կարևորեց խնդրի նկատմամբ լուրջ մոտեցումն ու պետական մակարդակով միջամտելու անհրաժեշտությունը. «Սևանա լճում այսօր արդեն կա լուրջ խնդիրներ, պետական մակարդակով ամեն ինչ պետք է անել, Սևանը չկորցնելու համար»,-ասաց Կլոդ Թուլումջյանը:
Ստորջրյա հետազոտությունների և սուզումների հայկական կենտրոնի սուզորդները իրենց հետ բերել էին մամռակալած կրակայրիչ. «Սա գցել ենք Սևանա լճի մեջ, և ժամանակի ընթացքում սպունգ է աճել: Սպունգ լինելը ջրի մեջ լավ նշան է, այն ֆիլտրացիա է անում ջուրը, բայց սպունգի այսքան շատանալը զարմանալի է»,- նկատեց Վահե Մելքանյանը:
«Մենք նկատել ենք նաև մեծ քանակով սպունգ: Ջրի տակ սպունգ է լինում, դա առաջ շատ քիչ՝ ժայռոտ տեղերում կարելի էր տեսնել, հիմա համատարած է՝ ժայռերի վրա, ավազի վրա, բույսերի վրա»,- հավելեց Ստեփան Կոջայանը:
Իսկ Լուսինե Համբարյանն էլ նշեց, որ սպունգի ավելացումը վկայում է ոչ թե նրա մասին, որ Սևանը մաքրվում է, այլ, որ աղտոտվածությունն այն աստիճանի է, որ խնդրին լուրջ պետք է վերաբերվել: Մարդու միջամտության արդյունքում լճում հայտված աղբը սպունգը չէ, որ կարող է մաքրել: Միայն մարդը պետք է դա անի:
